خرید آجر در یزد و آشنایی با انواع آجرها

o طاق کسری و کف دالان مسجد جامع اصفهان از نمونه های تاریخی استفاده از آجر است. o تعریف آجر: واژه ی آجر (معرب آگور فارسی) بابلی است و نام خشت هایی بوده که بر روی آن ها منشورها و قوانین و نظایر آن را می نوشته اند. آجر سنگی است مصنوعی که از پختن خاک رس با استخوان بندی اصلی سنگ بدست می آید.

o تهیه خاک رس مورد نیاز در عملیات تولید آجر: – خاک رس مورد استفاده در آجر پزی را می توان بدون خالص سازی هم به کار گرفت و فقط مواد آلی را باید حذف نمود. – عدم حذف مواد آلی می تواند به باقی ماندن موادی همچون ریشه گیاهان در آن منجر گردد. – ترکیبات آلی همچون ریشه گیاه سوخته و بصورت بخار آب و گاز از آجر خارج شده باعث ایجاد فضای خالی و کاهش تحمل فشار توسط آجر می گردد.

o مواد تشکیل دهنده آجر طبق استاندارد ایرانmحداکثر درصد موجود در آجر ۶۰ ۲۱ ۱۲ ۱۷ ۴ حداقل درصد موجود در آجر ۴۰ ۹ ۳ – – ترکیب شیمایی اکسید سیلیسیم اکسید آلومینیوم اکسید آهن اکسید کلسیم اکسید منیزیم

page11image21563456 page11image21563648 page11image21563840 page11image21564032page11image21564224 page11image21564416 page11image21564608 page11image21564800page11image21564992 page11image21565184 page11image21565376 page11image21565568page11image21565760 page11image21565952 page11image21566144 page11image21566336page11image21566528 page11image21566720

o ویژگی های فیزیکی خاک مورد نیاز در عملیات تولید آجر : – دانه بندی: باقی مانده روی الک ۱۴۹ میکرون یا نمره ۱۰۰نباید از ۷.۵ درصد تجاوز نماید.
– حد خمیری خاک باید از ۱۷ الی ۳۰ درصد باشد.

o مراحل ساخت آجر: ۱- کندن و استخراج مواد خام
۲- آماده سازی مواد اولیه
۳- قالب گیری
۴- خشک کردن

مستطیلی به طول و عرض آجر مورد نیاز است،خارج میکند. سپس خشته ها را با سیم یا گیوتین به ضخامت آجر مورد نیاز (با در نظر گرفتن میزان انقباض پس از پختن) برش می دهند. پس از برش خشتها را مورد بررسی قرار می دهند، خشته های مرودو دوباره وارد اکسترودر شده و با تسمه نقاله به قسمت خشک کن فرستاده می شوند. – روش گل نرم یا گل شل: این روش تولید آجر برای خاک هایی به کار می رود ک میزان آب آنها زیاد است(حدود ۲۰ تا ۳۰ % وزن خاک).بدین ترتیب که خمیر خاک را در قالب می ریزند و فشرده می کنند(مانند روش سنتی)/ همانطور ک قبلا اشاره شد،آب زیاد معایبی را در آجرهای بدست آمده با این روش به وجود می آورد.

– روش پرس کردن خاک نیمه خشک( قالب فشاری): در این روش از کمترین میزان آب، فقط به صورت رطوبت استفاده می شود. بدین ترتیب که به گرم خاک حدود ۷ تا ۱۰% وزنش آب اضافه کرده و آن را در قالب های فولادی می ریزند. سپس با فشار زیاد دستگاه پرس عمل خشت زنی انجام میگیرد. هرچه رطوبت خاک کمتر باشد فشار دستگاه پرس را افزایش می دهند. در این وش خشت ها نیازی به خشک کردن ندارند و مستقیما وارد کوره می شوند بنابراین در هزینه خشک کردن صرفه جویی می شود.

o خشک کردن خشت: – در قدیم برای خشک نمودن خشت پس از چند ساعت آن را از پهلو می خوابانیدن تا با افزایش سطح و عبور جریان هوا خشت زود تر خشک شود. – در این روش سطح خشت ناهموار و بعضاً ترک خورده می شود.- خشک شدن خشت در این روش بین ۳ الی ۱۵ روز طول می کشد. – به دلیل اینکه روی آجر های معمولی بعداً با گچ کاری پوشانیده می شود نیازی به دقت زیاد در خشک کردن همانند صنعت کاشی کاری ندارد. – امروزه در کارخانجات آجر پزی از تونل هوای گرم برای خشک نمودن خشت استفاده می شود.

o دالان خشت خشک کنی: تونلی که دو طرف آن باز بوده و به کمک لوله های آب گرم هوا گرم شده و خشت پس از ۴ الی ۷ روز خشک می گردد.

o آجر پزی:آجر پزی یعنی تبخیر آب تبلور از خاک رس و تبدیل هیدروسیلیکات آلومینیوم به سیلیکات آلومینیوم.

– در این شرایط آجر می تواند نیروی ۱۰۰ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع را تحمل نماید.

۵- پختن و خنک کردن ۶- تخلیه و انبار کردن محصول

o کندن خاک با وسائل دستی یا ماشینی صورت می گیرد و سپس به وسیله ی کامیون و در کارخانه های بزرگ توسط ریل و واگن به کارخانه حمل می شود.

o بخشی از مواد اولیه را از فرآورده های جنبی معادن دیگرمانند شن و ماسه و بوکسیت و یا تفاله صنایعی مانند ذوب آهن به دست می آورند.

o عمل آوردن خاک جهت تولید آجر: – منظور از عمل آوردن خاک ایجاد خاکی یکدست و عاری از کلوخه وخصوصاً مواد آلی است.
– در این مرحله خاک را هوا می دهند و اگر لازم باشد آن را آسیاب و نهایتاً الک می کنند تا ذرات درشت آن جدا شود.

o ساختن گل از مواد اولیه تهیه آجر: – برای ساختن گل در حدود ۲۰ درصد وزن مواد اولیه به آن آب اضافه می نمایند.
– در تولید گل از فاضلاب استفاده نگردد.
– در آجر پزی های قدیمی برای جذب کامل آب توسط ذرات خاک، گل تولیدی را به مدت ۳ الی ۴ روز رها می کردند. – آب موجود در آجر به دلیل تغییر حجم و ایجاد تخلخل پس از خشک شدن در آجر باید حداقل باشد.

o قالب گیری آجر یا خشت زنی – قالبگیری در قدیم دستی و در کارخانجات آجر پزی جدید اتوماتیک است.
– درصورتی که برای قالب زنی از پرس با ۸۰ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع استفاده شود آب موجود در گل به میزان ۸ درصد تقلیل یافته و نیازی به مرحله خشک کردن نیست.

o روش های مورد استفاده جهت قالب گیری: – روش گل سفت یا برش با سیم(اکسترودر): در این روش حداقل میزان آب مورد نیاز (۱۵ % وزن خاک) به خاک اضافه می شود. خمیر حاصل از داخل ماشین مکنده ای عبور می کندتا هوا و حباب های داخل آن خارج شده و مقاومت آن افزایش یابد. سپس خمیر به دستگاه اکسترودر (آسیاب گل سازی) وارد می شود. انتهای اسکترودر یک لوله مارپیچ مانند چرخ گوشت تعبیه شده که گل را با فشار به جلو هدایت کرده و به صورت منشوری ممتد از دهانه ماشین مکعب o انواع آجر ۱) آجر های دستی: با دست تولید می گردند. به دو نوع فشاری و قزاقی سفیدتقسیم می شوند.

۲) آجرهای ماشینی: با دستگاه تولید شده و معمولاً به دو نوع توپر و سوراخ دارتقسیم می شود.

که نوع سوراخ دار ۸ تا ۱۰ سوراخ دارند. – آجر ماشینی خاصیت مکندگی آب کمی داشته و بهتر است در طاق ضربی استفاده نشود چون به ملات گچ خوب نمی چسبد. – آجر ماشینی به دلیل سوراخ دار بودن در دیوارهای عمودی مستحکم تر خواهند بود چون ملات در آن فرو می رود.
– به موجب استاندارد ایران آجر ماشینی به آجری گفته می شود که در سطح بزرگتر آن سوراخهایی وجود داشته باشد و این سوراخها باید تمامی ضخامت آجر را طی نمایند.همچنین مجموع سطح مقطع سوراخ آجرها نباید از ۲۵ درصد سطح بزرگ آجر بیشتر باشد.

o رنگ آجرها – آجر زرد رنگ که در بازار به آن آجر سفید می گویند. – آجر زرد پررنگ که به آن آجر بهی میگویند.
– آجر قرمز روشن
– آجر قرمز سیر
– آجر ابلق )قرمز و زرد( که به آن آجر بهمنی می گویند )دیگر در بازار وجود ندارد(.

o انواع آجر از لحاظ ابعاد:آجرها با ابعاد گوناگونی تولید می گردند لیکن همیشه یک سطح کوچک آن دو برابر سطح دیگر است.

o ویژگی های آجر – آجرخوب باید دربرخورد با آجر دیگر صدای زنگ بدهد صدای زنگ نشانه سلامت( توپری)مقاومت وکمی میزان جذب آب آجراست.آجری که صدای خفه بدهد خوب نپخته است ویا ترک دارد، آجر پوک آب جذب میکند هنگام سرما یخ میزند وخرد میشود.

– آجرخوب باید درآتش سوزی مقاومت کند وخمیری وآب نشود موادشیمیایی در آن اثر بد نکند وضریب انتقال حرارتی آن کم باشد.

– رنگ آجرباید یکنواخت باشد که این براثریکنواختی جنس شیمیایی ویکنواختی درپخت است.

– برای انجام فرایند آجر پزی دمای ۹۰۰ درجه سانتیگراد لازم است.
o انواع کوره های آجر پزی:

۱. کوره آجر پزی با آجر ثابت و آتش ثابت: در این نوع کوره ها آجرها به صورت دایره وار چیده شده و تشکیل یک برج آجری می دهند. آتش درون این کوره،باعث می شود که فرآیند پخته شدن آجرها انجام شود.

۲. کوره آجر پزی با آجر ثابت و آتش رونده – این کوره توسط یک معمار آلمانی به نام فردریک هوفمان ساخته شد و تا کنون نیز به همین نام معروف است. – این کوره از چند اتاقک تشکیل شده که به دودکش مرکزی متصل می باشد. لذا آتش از زیر وارد اتاقکها شده و دود آن از دودکش خارج می گردد. – حرارت در این کوره ها قابل کنترل بوده و تنها درصد کمی آجر جوش ویا آجر نپخته تولید می گردد. – کوره های هوفمان در چند مدل مختلف ساخته می شود:

۱. کوره حلقوی ۲. کوره زیگ زاگ zig-zag 3. کوره بوکس Bocks 4. کوره هاریزن Harrizon

۳. کوره آجر پزی با آتش ثابت و آجر رونده – این کوره ها شبیه کوره های کاشی پزی است و برای تولید آجرهای با کیفیت از آنها استفاده می گردد. – آجرها بر روی واگن هایی قرار گرفته و از تونل حرارتی )کوره تونلی(عبور می کند تا پخته شود. – حرارت در اینگونه کوره ها بخوبی قابل کنترل بوده و حتی می تواند دربخشهایی از کوره زیاد و یا کم گردد.
کار کوره نوع اول ناپیوسته و کوره نوع دوم و سوم پیوسته است.

– مصرف مصالحی که درصد جذب آب در آنها کم است به دلیل عدم استحکام کافی در نمای ساختمان پیشنهاد نمی گردد.

o وزن مخصوص آجر: وزن مخصوص متوسط آجر مرغوب در حدود ۱۸۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب است. o اجزاء آجر

۱. آجر سه قد (سه چهارم آجر کامل) ۲. آجر نیمه (یک دوم آجر کامل) ۳. چارک (یک چهارم آجر کامل) ۴. کلوک (کوچک تر از یک چهارم آجر کامل)

o تیشه داری آجر:صاف و گونیا نمودن آجرهای ناصاف را تیشه داری آجر می نامند. o آجر جوش

– آجری که زیاد حرارت دیده و خاک رس آن ذوب شده و شیشه ای شده است را آجر جوش گویند. – آین آجر خاصیت جذب آب بسیار کمی دارد. – این آجر ترد و شکننده است ولی به دلیل عدم نفوذ آب در آن در مقابل شرایط جوی مقاوم تر هستند. – تولید آجر جوش: برای تولید آجر جوش باید درصد مواد گداز آور مانند اکسیدهای آهن در مصالح اولیه زیاد باشد. ✓ دمای کوره تولید آجر جوش باید حدود ۱۲۰۰ درجه سانتیگراد باشد. ✓ باید با انجام آزمایشات قبل از حرارت دهی از ذوب و تغییر شکل آجرجلوگیری نمود. ✓ بهتر است در تولید آجر جوش از موادی استفاده گردد که فاصله میان مرحله عرق کردن و مرحله روان شدن آنها زیاد باشد.

o توضیح معایب آجر و روش پیشگیری آنها ۱) پیچیدگی :خارج شدن شکل آجر ازمکعب مستطیل به خاطرزیادی خاک رس درخاک آجر ٬ برای جلوگیری باید خاک آجر مورد آزمایش قرار گیرد واصلاح شود. ۲)ترکخوردگی:عمده ترین علت وجود ماسه درشت سیلیسی یا سیلیکاتی درخاک آجر و زیادی خاک رس درآن است. ۳) جوش شدن:وجود مواد گداز آور مانند اکسیدهای قلیایی درخاک است عدم تناسب توزیع گرمای کوره

در نقاط مختلف آن سبب جوش شدن برخی آجرها ونیم پزشدن پاره ای دیگراست

– بافت آجرخوب باید همگن وسطح آن بدون حفره وآلوئک باشد. – سختی آجرباید به اندازه ای باشد که با ناخن خط نیفتد.

o مرغوبیت آجر – آجر مرغوب به خوبی پخته شده و خاک رس موجود در آن به مرحله خمیری رسیده و موجب چسباندن ذرات آجر به یکدیگر شده است. – رنگ آجر مرغوب باز و روشن است و رنگ آجر نامرغوب مات و غیر شفاف. – از بهم زدن دو قطعه آجر مرغوب به هم صدای زنگ در خواهد آمد در حالی که آجر نامرغوب اینگونه نیست. – آجر مرغوب در هنگام تخلیه به تعداد اندک می شکند و تحمل ضربه را زیاد دارد. – آجر مرغوب چون توپُرتر است از آجر نامرغوب سنگین تر بوده و با دست می توان آنها را با هم مقایسه نمود. – میزان پیچیدگی آجر مرغوب نباید از ۱ میلیمتر بیشتر باشد.

o خاصیت جذب آب توسط آجر – هرچه خاصیت مکندگی آب توسط آجر بیشتر باشد آجر در اثر تماس با ملات محکم تر به هم خواهد چسبید. – اگر خاصیت مکندگی آب مصالح زیاد باشد بلافاصله تمام آب را جذب نموده و ملات را قبل از اتمام واکنش های شیمیایی سخت شدن خشک می نماید.

o تعیین میزان خاصیت مکندگی آب – آجر خشک را با دقت یکدهمگرموزننمودهوآنرابرای۲۴ساعت در  آب معمولی قرار میدهیم و سپس دوباره آن را با همان دقت وزن می نماییم.

– درصد جذب آب توسط آجر: ۱۰۰× (وزن آجر خشک/(وزن آجر خشک- وزن آجر آبدار))

– طبق استاندارد ایران میزان جذب آب در آجر مرغوب ۱۵ % در آجر درجه دو ۱۶ % و در آجر درجه سه ۱۸ % می باشد.

– بهترین درصد جذب آب توسط آجر:بهترین درصد جذب آب برای آجر ۱۳ الی ۱۵ درصد می باشد.

۴) تیرگی : وجودسولفور آهن ۲ Fes یا پیریت ٬ سبب تیرگی رنگ وسیاهی آجرها می گردد ۵) پوکی : وجود مواد آلی وکربناتها درخاک آجر زیادی آب درخشت وعدم تراکم کافی آن است o امراض آجر – الوئک: درصورتی که سنگ آهک در آجر وجود داشته باشد در اثرحرارت کوره گاز کربنیک آن خارج شده و تبدیل به آهک می گردد.این آهک درصورتی که با آب تماس پیدا کند شکفته شده، ازدیاد حجم می یابد و آجر را می ترکاند. برای جلوگیری ازبروز این عیب خاک آجر را سرند کرده و دانه ها ی درشت مانند راازآن خارج کرد.

– سفیدک: اگر در آجر نمکهای کربنات، سولفات، نیترات و یا کلرور وجود داشته باشد در اثر نفوذ آب بارانی که حاوی اسید کربنیک است شوره هایی بر روی سطح آجر ایجاد خواهد شد.

o آجر ماسه آهکی – ۹۵درصد آجر ماسه آهکی را ماسه ای از جنس ۲ SiO تشکیل می دهد. این ماسه باید فاقد مواد آلی بوده و مقدار اکسید منیزیم و خاک رس آن کم بوده و مجموع این دو ترکیب نباید از ۳ درصد بیشتر باشد.

– آهک مورد استفاده در این نوع آجر باید خالص بوده و حداقل ۹۰ درصد آن راCaO تشکیل دهد و این آهک باید قبل از قالب گیری کاملاً هیدراته شده باشد.

– درصد آهک موجود در این نوع آجر باید مابین ۶ الی ۸ درصد باشد. لازم به ذکراست که هرچه ماسه ریزدانه تر باشد مقدار آهک مصرفی به دلیل سطح زیادتردانه های ماسه بیشتر خواهد بود. برای تولید این نوع آجر نباید از فاضلاب کارخانجات استفاده گردد.

– پخت آجرهای ماسه آهکی ✓ مواد اولیه باید قبل از پخت به خوبی مخلوط شده و تمام آهک آن به خوبی هیدراته گردد تا در اثر افزایش حجم آهک آجر منهدم نگردد. ✓ برای هیدراته نمودن کامل آهک می توان از بخار تحت فشار استفاده نمود. ✓ حرارت و فشار در پخت آهک بسیار مهم هستند. هرچقدر فشار بیشتر باشدزمان پخت کوتاه تر خواهد بود. اقتصادی ترین فشار پخت ۱۵ اتمسفر می باشد که در این شرایط زمان پخت حدود ۵ ساعت خواهد بود.

منبع: ایران مصالح